قسمت دوم اخلاق اجتما عی
اعتدال و میانه روی در معاشرت-
میانه روی بهترن و پسندیده ترن شیوه ای است که رد شئون زندگی مراعات ان مفید و
شایسته است. آن کلام معروف بیان خوبی است که خیر الامور اوسطها، بهترین کارها
اعتدال در اعمال است .
و شاید صراط مستقیم که در نماز مطلوب ما است همین اعتدال و میانه روی در اعمال و
خلقیات باشد.
یکی از اصول معاشرت نیز میانه روی است، که مؤمن به آن مکلف شده است.
به فرمایش امام علی (ع) : شیوه زندگی مؤمن بر اساس میانه روی و اعتدال است .
در معاشرت نیز افراط و تفریط هر دو مذموم و ناپسند است ، هم معاشرت زیاد و قطع
ارتباط با مردم ، هر دو ناپسند است.
علاوه اینکه در ابراز دوستی و دشمنی نیز باید میانه رو بود، امام علی (ع) می
فرماید : دوستی نباید در حدی باشد که مایه مشقت گردد .
امام صادق (ع) می فرماید : به هنگام دوستی همه اسرارت را مگو (زیاده روی مکن) چون
ممکن است دوستی شما از بین برود و تبدیل به دشمنی شود . امام علی (ع) می فرماید:
دوست خود را دوست دار باندازه ای که در آن تجاوز نباشد .
امتحان همنشین-
اعتماد به ظاهر افراد، کار مذمومی است ، البته سوءظن به افراد هم ناپسند است. لذا انسان می بایست کسی را که می خواهد با او پیمان دوستی و رفاقت داشته باشد، آزمایش نماید. امام علی (ع) اعتماد قبل از آزمایش را چنین توصیف می کند:
اعتماد به هر کس قبل از آزمایش ار ناتوانی است و نیز می فرماید : قبل از آزمایش به کسی اعتماد نکن .
و امام صادق (ع) در بیان شیوه امتحان مردم می فرماید : به روزه و نماز مردم گول نخورید زیرا چه بسا انسان به نماز و روزه شیفته شود تا آنجا که اگر ترک کند، به هراس افتد ، ولی آنها را به راستگوئی و امانت داری بیازمائید .
-معاشرت به تناسب افراد
زندگی جامعه های بشری، اخلاقی انعطاف پذیر را می طلبد.
در جامعه افراد مختلفی با روحیات مختلف زندگی می کنند؛ جماعتی زودرنجد، جماعت دیگر سعه صدر دارند، عده ای بذله گو هستند و گروهی جدی و خشن؛ بعضی از نرمخویی انسان سوءاستفاده می کنند و گروهی ....
بدیهی است با این همه روحیات مختلف انسان نمی تواند با همه افراد با یک روحیه رفتار نماید. امام علی (ع) می فرماید : کسیکه متناسب با خلق و خوی مردم با آنها معاشرت و رفتار کند از شر آنها در امان ماند .ادامه دارد