قران ودرمان بیماریهای جسمی -قسمت هفتم
روزه در اديان قبل از اسلام سابقهاي طولاني دارد و با شرايط ويژهاي و با انواع
خاصي (مثل روزه سكوت) وجود داشته است. قرآن كريم به اين سابقه در دو مورد اشاره ميكند.
نخست در هنگام تشريع روزه ميفرمايد:
«يا ايها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام كما كتب علي الذين من قبلكم»[23]
« اي افرادي كه ايمان آوردهايد روزه بر شما نوشته شده همانگونه كه براي كساني كه
قبل از شما بودند، نوشته شد.»
و در آيه ديگري به روزه حضرت مريم(س) اشاره ميكند:
« فاماترين من البشر احدا فقولي اني نذرت للرحمن صوما فلن اكلم اليوم انسياً»[24]
«و هر گاه كسي از انسانها را ديدي، با اشاره بگو: من براي خداوند رحمان روزهاي
نذر كردهام.»
تذكر: روزه حضرت مريم«سكوت» بوده است و از لحن آيه برميآيد كه روزه سكوت براي قوم
او شناخته شده بوده است، اما اين نوع از روزه در اسلام مشروع نيست.[25]
كتاب مقدس نيز پيروان يهوديت و مسيحيت را به روزهداري فرا ميخواند و ميگويد:
چهل روز روزه داشتن موسي(ع) و ايليا(ع) و عيسي مسيح(ع) به طور معجزه و خارق عادت
بوده است.[26]
قوم يهود غالباً در موقعي كه فرصت يافته، ميخواستند اظهار عجز و تواضع در حضور
خدا نمايند روزه ميداشتند تا گناهان خود را اعتراف نموده و به واسطه روزه توبه،
رضاي حضرت اقدس الهي را تحصيل نمايند.[27]
مخصوصاً در مواقع مصيبت عام روزه غير موسوم قرار ميدادند و در اين صورت اطفال
شيرخواره [را از شير ] و گاهي حيوانات را نيز از چرا منع ميكردند.[28]
شروع روزه و امتناع از خوراك از غروب آفتاب بود كه آن شب و فردا را تا غروب بدون
خوراك بسر ميبردند.
حضرت مسيح(ع) نيز فرمود كه شاگردانش بعد از فوت او روزه خواهند داشت.[29] حواريان
آن حضرت نيز در موقع لزوم (روزه را ) منظور و معمول ميداشتند. لكن امري بر حتميت
و وجوب آن نفرمودند.[30]
در اسلام، احكام متعددي درباره روزه و شرايط و پيامدهاي آن وضع شده است كه در اينجا به برخي از مهمترين آنها اشاره ميكنيم:
1ـ روزه بر هر شخص مسلمان مكلف در ماه رمضان واجب است.
2ـ اگر كسي عمداً روزهي خود را ترك كند، علاوه بر قضاي روزه، كفاره هم بر او واجب ميشود؛ يعني يا بايد يك برده را در راه خدا آزاد كند و يا شصت روز روزه بگيرد و يا شصت فقير را غذا دهد.
3ـ در روزهاي خاص روزههاي مستحبي وجود دارد. مثل ماه شعبان و رجب، برخي عيدها مثل عيدغدير و ...[31]
حكمتها و اسرار علمي :
در مورد اسرار علمي و تأثير روزه در پيشگيري و درمان برخي بيماريها، بسياري از پزشكان و صاحبنظران، اظهار نظر كرده و كتابها در اين زمنيه نوشتهاند. در روايات اهل بيت(ع)نيز اشاراتي بدانها شده است.[32] ما در اينجا به برخي از آنها اشاره ميكنيم:
1ـ روزه در روايات : در احاديث پيامبر(ص)و اهل بيت (ع) بر آثار روزه به ويژه آثار معنوي آن تأكيد شده است، اما ما در اينجا به يك روايت اكتفا ميكنيم:
عن النبي(ص): « صوموا تصحوا»[33] « روزه بگيريد تا سالم باشيد».
2ـ روزه موجب تقويت اراده و قواي روحي انسان ميشود. در اين رابطه برخي از پزشكان مينويسند:
« از طرفي ديگر روزه ميتواند تأثيرات نيكويي بر روح انسان نيز داشته باشد كه به صورت رقت احساس و عواطف، خيرخواهي، دوري از جدل و درگيري و دشمني با ديگران ظاهر ميشود. روزهدار احساس ميكند روحي متعالي و فكري بلند دارد.»[34]
اما درباره رابطه روزه با وظايف جنسي،ميتوان گفت روزه باعث تقويت اراده روحي انسان ميگردد و او را قادر ميسازد تا با نفس خود به مجاهده برخاسته و از اعمالي كه منجر به ارتكاب گناه ميشود(مثل نگاه حرام و فكر كردن درباره رذايل و معاصي كه منجر به افزايش ترشحات هورمونهاي جنسي ميگردد) خودداري نمايد. لذا روزه روش موفقي براي اجتناب از ارتكاب گناه بوده و هست و پيامبر اكرم جواناني را كه از ازدواج سرباز ميزدند مورد خطاب قرار داده و ميفرمود:
« يا معشر الشباب، من استطاع منكم الباءة ،فليتزوج،و من لم يستطع فعليه بالصيام فانه له و جاء.[35]»
« شكي نيست كه انحراف جوانان در مسائل جنسي به عدم تهذيب عواطف و كنترل غرايز جنسي آنها برميگردد و همين عامل نقش به سزايي را در ناتواني آنها در روياروئي با مسائل ملي ايفا ميكند؛ زيرا اين روياروئي نيازمند داشتن ايمان قوي و تحمل مشكلات و از خود گذشتگي است.»[36]